Kapat

Nedir Bu CERN?

Anasayfa
Bilim Nedir Bu CERN?

 

CERN, bir nükleer araştırma merkezidir. Daha açık bir dille Dünya’nın en büyük parçacık fiziği laboratuvarıdır. Resmi adı Avrupa Nükleer Araştırma Konseyi’dir. CERN ismi ise bu adın Fransızca  Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire isminin baş harflerinin kısaltılmasıyla oluşur. CERN’ün önce kökenine, ne zaman ve nasıl kurulduğuna bir göz atalım.

 

 

CERN Nasıl Kuruldu?

İlk kuruluş fikri 2. Dünya Savaşı sona erdiğinde ortaya çıktı. Savaş sonrası Avrupa ekonomisi zayıflamıştı. Ayrıca yine savaş sonrasında araştırmaya ayıracak yeterli para ve bilim adamı yoktu çünkü savaş öncesinde Avrupa’daki bazı ülke yöneticilerinin Yahudi karşıtı politikaları nedeniyle, çok sayıda bilim adamı ABD’ye göç etti. Çözüm ise, Avrupa ülkelerinin ortak laboratuvar kurup temel bilimcileri bir araya getirerek sinerji yaratmaktı. Böyle bir laboratuvar sadece Avrupalı bilim adamlarını bir araya getirmekle kalmayıp aynı zamanda nükleer fizik testlerinin artan maliyetlerini paylaşmalarına izin verecekti.

 

L. de Broglie CERN’ün Asıl Fikir Babasıdır!

Hepimizin okulda gördüğümüz fizik ve kimya derslerinde illaki ismini bir kere de olsa duyduğumuz o adam, evet.  1949’da Lozan’daki Avrupa Kültür Konverası’nda bir Avrupa Ortak Araştırma Laboratuvarı kurmayı önerdi. Fizikçi I. Rabi, 1950’deki UNESCO Konferansı’nda ortak laboratuvarlar önerisini onaylattı. Bir yıl sonra UNESCO “Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi”nin kurulmasını kabul etti. Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) 1954’de kurucu ülkelerce onaylanıp faaliyete geçti.

 

Peki Ne Yapıyorlar Orada?

CERN’de parçacık hızlandırıcılar vardır. Bunlardan ilki SC (Synchrocyclotron), 1957’de devreye alındı. Bu hızlandırıcı, tıp ve astronomide önemli buluşların yapılmasını sağladı ve 1990’a kadar kullanıldı. Dönemin en güçlü proton hızlandırıcısı olan PS (Proton Synchrotron) 1959’da devreye girdi ve CERN parçacık fiziği çalışmalarına (günümüzde uğraştığı alan) yoğunlaştı. Daha sonra yeni bir tür proton hızlandırıcısı PSP (Proton Synchrotron Booster) 1972’de tamamlandı. Daire şeklindeki SPS (Super Proton Synchrotron) ise 1976’da devreye girdi. Hızlandırıcının çevresi 7 kilometreydi ve İsviçre-Fransa sınırında yer altına inşa edilmişti. Daha sonra CERN’de 1989’da 27 kilometre uzunlukta dairesel bir tünel yapıldı ve LEP (Large Electron-Positron) adlı çarpıştırıcı bu tünelde devreye alındı fakat çarpıştırıcı 2000’de durduruldu çünkü CERN’ü dünyaca meşhur eden Büyük Hadron Çarpıştırıcısı aynı tünele yerleşecekti. BHÇ, o eski tünele monte edildi. İlk faaliyete geçtiği tarih 10 Eylül 2008 saat 10.28’dir.

                               CERN’ün ilk hızlandırıcısı – the Synchrocyclotron

 

İyi Hoş Ama Ne İşe Yarar Şu Büyük Hadron Çarpıştırıcısı?

Bilim adamları CERN’de evrenin nasıl oluştuğunu ve gelecekte bizi neler beklediği sorularını cevaplamaya çalışıyorlar. Onu da şöyle yapıyorlar; Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda protonları ışık hızının %99.9’una kadar çıkartıyorlar ve onları bir güzel çarpıştırıyorlar. Bu çarpışma sonucu evrenimizin nasıl oluştuğuna dair bir teori olan Big Bang (Büyük Patlama) teorisinin koşullarına benzer bir sonuç bırakıyor. Bilgisayarlar ile incelenen bu çarpışmanın sonuçları analiz edilerek bu evrenimizin doğuşu hakkında bilgi alınıp ve gelecekte nasıl bir yol izleyeceği hakkında ipuçları veriyor. Tabii ki tek amacı bu değil, çarpışan protonlar yeni küçük parçacıklar oluşturur ve bu parçacıklarıda incelerler. Ha ayrıca kabataslak bir hesap yapıldığında BHÇ’nın, çalışmaya başladığında yılda yaklaşık 15 petabayt (15 milyon gigabayt) veri üreteceği sonucu çıkıyor. Bu ise toplam olarak yılda 100.000 DVD’yi doldurmak demek. Ayrıca Büyük Hadron Çarpıştırıcı yerin 100 metre altında ve 27 kilometre uzunluğundadır! Anlayacağınız dev bir makine 🙂

 

Unutmadan..!

CERN’ Dünyanın ilk web sitesine sahiptir. 20 Aralık 1990’da yayınlanmaya başlandı ancak gerçek anlamda halka açılması, Ağustos 1991’de gerçekleşti. Sayfa, hypertext tabanlı WWW (World Wide Web) projesinin nasıl çalıştığını anlatmaktan fazlasını yapmıyordu. Fakat bu sayfa günümüz internetinin altyapısını oluşturduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.